Endri Keko (1924-1989) | Regjisor dhe skenarist i filmit dokumentarë!

0
962

Endri Keko (1924-1989)
Regjisor, skenarist!

Lindi ne Boston (SHBA), mé 31 maj, por u kthye né Shqipéri kur ishte 9 vjec. Mori pjesé né Levizjen Nacionalclirimtare dhe spikati pér talentin e tij né grupet teatrore partizane.
I950-I952 ndjek kursin dy vjecar per dokumentarist né Bashkimin Sovjetik. Xhiron se bashku me pedagogun e vet, regjisorin I. Kopalin, dokumentarét me temé nga Shqipéria: “Miqési e pathyeshme”, 195l; “Rrugé e Iavdishme”, 1952; “Shqipéria”, 1953 dhe “Lulézo, Shqipéri”, 1959. “Shatérvani i Bahcisarajt” (I951) eshté filmi i tij i pare si dokumentarist, i cili bénte objekt shfaqjen me té njejtin titull té trupés sé baletit shqiptar. U martua me regjisoren e njohur té filmave pér fémijé, Xhanfize Keko*.

E. Keko ka njé krijimtari mjaft té gjeré, ku pérfshihen 68 filma dokumentaré, 35 filma kronikalé dhe 38 kinoditare. Mund té quhet themelues i llojeve te fiImit dokumentar duke kriiuar njé opus kinematografik mbi Shqipériné dhe shqiptarét. Si kineast i fillimeve té kétij lloji filmi ai u be edhe promovues i zhanreve té ndryshme si kinore—portazhi, kinoportreti e filmi biografik, filmi pamflet, muzikor dhe historik, kinopoema etj.

Né filmat e tij bie né sy besnikeria ndaj faktit, ngjarjes reale historike dhe dokumentit duke futur ne fokus evenimentet kryesore qé ndodhnin né vend, té pérshkruara thjesht dhe né ményré Iakonike, pa zbukurime dhe mbivendosje te thukéta moralizuese, politike dhe retorike.

Ndérthurja e tekstit me paraqitjen realiste té imazhit filmik krijonte tek audienca ndjenjén e té vértetés. Njé nga filmat e tij té pare e té bukur dokumentar ishte “Drité mbi Shqipéri” (I958), né té cilin tipare té tilla, si: qartésia e ideve, dramaciteti, patosi Iiriko-romantik, saktésia e té dhenave, gjuha e kéndshme publicistike shfaqen si zanafilla té individualitetit té tij, te cilat do te zinin udhén e njémendésimit né filmat e tjeré pasues, si: “Pranvera e nénté”, “Né prag te jetés”, “Album alpinistik”, “Njerézit dhe veprat”, “VéIlezérit Tare”, “Shkolla e fshatit malor” etj.

E. Keko éshté kineast me ndjeshméri té Iarté pér natyrén, pejsazhin Iirik e poetik, por, nga ana tjetér, pérputhur tematikés qé trajton, ai ngulmon po aq edhe né konfliktet dhe kontrastet e forta, duke pércjelle te shikuesi dramacitetin e faktit, si te “Me shpaté né dore’”, “Rruga jote shok”, “Ringjallja”, “Lumja ti moj Shqipéri”, “Ne‘ shtigjet partizane” etj.

Ka fituar shumé cmime, ndér to: tre here Cmimin e Republikés me filmat “Drité mbi Shqipéri”, “Né flakét e revolucionit” dhe “Lumja ti, moj Shqipéri”; éshté fltues i Kupés sé Festivalit III té Filmit Shqiptar ( 1979) me “Lumja ti, moj Shqipéri”, kurse me “Vallézimi i shqipeve” (I960) ka marré diplome nderi né Festivalin Ndérkombétar té Filmit né Laipcig dhe Medalje bronzi né Festivalin Nderkombétar té Parisit (I962).

Pérvec si regjisor, E. Keko ka qené edhe skenarist i fiImave dokumentaré, me mbi 25 té tillé. Tipar plotésues i individualitetit té tij ka qené edhe ndihmesa e dhéné ne laminé e Iévrimit té mendimit kritik dhe estetik mbi ecuriné e artit té kinemasé, posacérisht té filmit dokumentar, té problematikés sé tij té rritjes e pérsosjes artistike. Ka qené edhe regjisor i filmit artistik “Krevati i perandorit” mbeshtetur né poemén homonime té Dritéro Agollit*. l éshté dhéné titulli “Artist i Popullit”.

U publikua per here te pare ne maj 2020
_________________
Kinematografia Shqiptare ne aktivitet qe ne vitin 2013
Referenca: Enciklopedia, Teatri dhe Kinematografia Shqiptare” – Toena 2009 / J. Papagjoni / f. 2015-2016.

Follow us :
Blog: https://albaniancinematography.blogspot.com/
Vimeo: Kinematografia Shqiptare (vimeo.com)
Facebook: https://www.facebook.com/ksh.faqjazyrtare
Dailymotion: https://www.dailymotion.com/kinematografiashqiptareartisporti
YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCDRYQ5xCyGkfELm3mX8Rhtw

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here